Objawy

Objawy cukrzycy

Objawy cukrzycy

Opracowała: lek.med.Grażyna Deja
Górnośląskie Centrum Zdrowia Matki i Dziecka
Katedra i Klinika Pediatrii, Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej
Śląskiej Akademii Medycznej

Cukrzyca u dzieci jest choroba podstępną, która przez długi czas ( mogą to być miesiące, a nawet lata) toczy się zupełnie bezobjawowo. Jest to pierwszy okres, kiedy w organizmie zachodzą tylko procesy związane z tworzeniem się przeciwciał powoli niszczących komórki b trzustki. Gdy w organizmie zacznie już brakować insuliny, pierwsze symptomy będą mało specyficzne, u dziecka można wówczas zauważyć:

• ogólne osłabienie,

• łatwe męczenie się,

• powolne chudnięcie.

Dopiero później pojawią się bardziej charakterystyczne objawy:

• wzmożone pragnienie,

• częste oddawanie moczu,

w badaniach laboratoryjnych : wysoki poziom cukru we krwi oraz obecność acetonu i glukozy w moczu.

Gdy u dziecka wystąpią inne objawy: bóle głowy, nudności, wymioty, bóle brzucha będą świadczyć o tym, że zaburzenia metaboliczne są już bardzo poważne, gdyż doszło do rozwoju kwasicy ketonowej. Często również objawom typowym dla cukrzycy towarzyszą infekcje grzybicze jamy ustnej oraz zewnętrznych narządów płciowych, co spowodowane jest poważnymi zaburzeniami ogólnoustrojowymi, utratą pierwiastków śladowych i witamin z moczem oraz niedoborem ciał odpornościowych.

Kiedy najczęściej dochodzi do ujawnienia choroby?

U dużej części dzieci ujawnienie się cukrzycy występuje bezpośrednio lub po kilku tygodniach od jakiejś choroby: anginy, grypy, czasem zwykłego przeziębienia. Ale pomimo zastosowanego właściwego leczenia nie uzyskuje się już pełnego powrotu do zdrowia. A wręcz przeciwnie – dziecko czuje się coraz gorzej, jest słabe, apatyczne, zaczyna więcej pić, częściej oddawać mocz, korzystać z toalety również w nocy. U dzieci w wieku przedszkolnym może pojawić się problem moczenia nocnego, wszystkie dzieci gwałtownie chudną i ich stan ciągle się pogarsza. W końcu na podstawie badania krwi i moczu zostaje postawione właściwe rozpoznanie: cukrzyca.

Mechanizm cukrzycy

Co się dzieje w organizmie przy niedoborze insuliny?

Wiesz już, że insulina jest bardzo ważnym hormonem, który odpowiedzialny jest za prawidłowe rozdysponowanie glukozy znajdującej się we krwi po spożyciu pokarmu zawierającego węglowodany. Często nazywana jest "kluczem" otwierającym glukozie drzwi do komórek, gdzie może ona być wykorzystana do pracy (np. w komórkach mięśni) lub zostanie zmagazynowana jako zapasowe źródło energii (np. w wątrobie jako tzw. glikogen lub w tkance tłuszczowej). Niewielka część komórek Twego organizmu ma zdolność pobierania glukozy z krwi bez udziału insuliny – są to najważniejsze dla życia narządy takie jak: mózg, mięsień sercowy czy mięśnie oddechowe, pozostałe tkanki mogą korzystać z glukozy tylko w obecności insuliny.

Jak będzie funkcjonował organizm przy braku insuliny?

Pierwszym nieprawidłowym procesem będzie ciągły wzrost poziomu cukru we krwi, ponieważ osoba nieświadoma zaburzeń spożywa normalnie posiłki, które prawidłowo rozkładane są w jelitach, a składniki odżywcze dostają się do krwi. Wysoki poziom glukozy we krwi, znacznie przekraczający wartości prawidłowe, jest dla organizmu niekorzystny, a wręcz nawet może być szkodliwy. Uruchomione zostają zatem mechanizmy prowadzące do usunięcia nadmiaru glukozy. Głównym z nich jest próba wydalenia cukru przez nerki. W związku z tym, że poziom glikemii stale narasta, nerki muszą produkować bardzo duże ilości moczu – pojawia się tzw. wielomocz (częste oddawanie moczu) i co z tym jest ściśle związane – nadmierne pragnienie. Wiele tkanek i narządów, do których glukoza nie ma wstępu ( brak "klucza do drzwi" czyli insuliny) alarmuje organizm o deficycie energetycznym. Komórki nie mogą prawidłowo funkcjonować, nie mają "paliwa"! W tej sytuacji uruchomione zostają alternatywne źródła energii, którymi są tłuszcze. Niestety procesy spalania tłuszczów są dla organizmu niekorzystne, gdyż związki te nie są rozkładane całkowicie, powstają produkty uboczne, nazywane ciałami ketonowymi.

Konsekwencją tych procesów jest po pierwsze – utrata masy ciała wynikająca z rozkładu tkanki tłuszczowej, a po drugie – nadmierne gromadzenie się ciał ketonowych, głównie tzw. acetonu. Organizm stara się wydalić te szkodliwe związki, robi to przez nerki i przez płuca. W wydychanym powietrzu można wówczas wyczuć charakterystyczny zapach acetonu (przypominający zapach kwaśnych jabłek), a w moczu można stwierdzić obecność ciał ketonowych.

Jeżeli stan niedoboru insuliny będzie się przedłużał, wszystkie wymienione objawy będą się pogłębiać, aż może dojść do sytuacji, gdy organizm nie będzie już w stanie się obronić. Wówczas samopoczucie chorego będzie się bardzo gwałtownie pogarszać, wystąpią bóle głowy, nudności, wymioty, bóle brzucha, bardzo znaczne odwodnienie, zaburzenia gospodarki mineralnej (na skutek nadmiernej utraty z moczem soli mineralnych), aż do zaburzeń świadomości włącznie.

Stan taki nazywany kwasicą ketonową , może być bardzo groźny, zwłaszcza dla rozwijającego się mózgu i dlatego zawsze w przypadku wystąpienia kwasicy ketonowej dziecko musi być przyjęte do szpitala, gdzie zostanie włączone odpowiednie leczenie.

W Polsce praktycznie wszystkie dzieci zostają skierowane do szpitala w chwili rozpoznania cukrzycy. Stan kliniczny i samopoczucie dziecka w momencie ujawnienia się choroby mogą być różne. Nie zawsze występują wszystkie typowe objawy, a rozpoznanie cukrzycy zależy przede wszystkim od: wieku dziecka, szybkości rozwijania się choroby, ogólnego stanu zdrowia, jak również obserwacji dziecka przez rodziców i opiekującego się nim lekarza.

Opublikowano za zgodą dr hab. med. Przemysławy Jarosz-Chobot